Halyk BaaS: MMTlar uchun bank xizmatlari
Mitapda eslatib oʻtilganidek, 2024-yil noyabr oyida Rocket Conf tadbirida Halyk neobanklar va fintex-kompaniyalar uchun tayyor bank modullari kutubxonasi boʻlgan BaaS-platformasini taqdim etgan edi. Onbording, Halyk ID, xizmatlar uchun toʻlov va karta chiqarish xizmatlarini ulab olgan Vlife kompaniyasi uning birinchi yirik hamkoriga aylandi.
MMTlar uchun platforma doirasida bank alohida SDK — bank xizmatlarini toʻgʻridan-toʻgʻri MMT mobil ilovasiga kiritish imkonini beruvchi Halyk Widget'ni ishlab chiqdi.
«Halyk – bu shunchaki bank emas, balki respublika darajasida IT-bozorni oʻzgartirayotgan va rivojlantirayotgan texnologik korporatsiyadir. MMTlar orasida toʻlov va identifikatsiya xizmatlariga yuqori talab borligini koʻryapmiz, chunki uchinchi tomon provayderlarining tariflari yuqori, davlat bazalariga kirish esa cheklangan. Bankda barcha kerakli integratsiyalar mavjud va biz bozorga xavfsiz hamda sinalgan yechimlarni taklif qila olamiz», — taʼkidladi Halyk IT-departamenti direktori Aldiyar Aristanbayev.
BaaS-platformasi MMTlar uchun toʻrtta asosiy xizmatni taklif etadi:
- Kredit mablagʻlarini Halyk kartasidan MMT hisobiga bir zumda oʻtkazish;
- Mijoz kartasidan qarzlarni soʻndirish;
- MMT ilovasi ichida davlat xizmatlariga GovTech-ruxsat;
- KYC — Halyk ID yordamida mijozni avtorizatsiya qilish va birlamchi identifikatsiyadan oʻtkazish.
«Yechim Time to Market'ni qisqartiradi, texnik yuklamani pasaytiradi, hujjat aylanishini soddalashtiradi va MMTning kommunikatsiya xarajatlarini kamaytiradi. Foydalanuvchilar uchun bu bir necha marta bosish orqali qarz olish, qarzdorlikni toʻlash yoki davlat xizmatlaridan foydalanish imkoniyatidir», — qoʻshimcha qildi Halyk'ning Neobank boshqarmasi boshligʻi Roman Tretyakov.
Yaqin vaqt ichida platformani kengaytirish kutilmoqda: Qozogʻiston Respublikasining boshqa ikkinchi darajali banklariga telefon raqami orqali pul oʻtkazish, shuningdek, biometriya, ERI va toʻliq KYC xizmatlari paydo boʻladi.
Bank vakillari Rossiyaning Sber ID tizimiga oʻxshash ishlaydigan raqamli identifikatsiya xizmati — Halyk ID'ga alohida eʼtibor qaratdilar.
«Halyk ID foydalanuvchiga bir marta bosish orqali shaxsini tasdiqlash va maʼlumotlarni qayta kiritmasdan MMT xizmatlaridan foydalanish imkonini beradi. Xizmat allaqachon bir qator hamkor ilovalarda qoʻllanilmoqda va jalb qilishning yuqori koʻrsatkichlarini namoyish etmoqda», — dedi Halyk ID Product Owner'i Medet Aytqoja.
MMTlar uchun bu quyidagilarni anglatadi:
- Oʻz KYC-jarayonlarini joriy etish xarajatlarini kamaytirish;
- Mijozlarni tezkor onbording qilish hisobiga konversiyani oshirish;
- Regulyatorlar talablariga javob beradigan, yuridik ahamiyatga ega avtorizatsiya;
- Mamlakatning eng yirik banki ekotizimi bilan integratsiya yoʻlidagi birinchi qadam.
Inxaus oʻrniga White label, time to market'ni 2,5 barobar tezlashtirish va kuniga 25 mingta arizani qayta ishlash
Rocket Tech'ning Ready Bank product owner'i Aleksandr Sobolev tayyor fintex modullari asosida mikrokredit tashkilotlari uchun raqamli transformatsiyaning yana bir ssenariysini tasvirlab berdi.
Uning fikricha, yangi mahsulotlarni ishga tushirish va MMT infratuzilmasini yangilashga nafaqat regulyatorning texnik talablari, balki auditoriya ehtiyojlari ham turtki boʻlmoqda. Mijoz qarzni toʻgʻridan-toʻgʻri smartfonda «shu yerda va hozir» olishni kutadi. Buning uchun moliya tashkilotiga 4 ta elementdan iborat tayyor IT-arxitektura kerak:
- Front Office: Kichik va oʻrta biznes (SME) hamda jismoniy shaxslar uchun Mobile/Web-banking – iOS va Android uchun tezkor, UX'ga yoʻnaltirilgan ilovalar, shuningdek, yuridik shaxslar uchun qoʻshimcha Web-interfeys;
- Back office: avtomatlashtirilgan bank tizimi (ABT) va protsessing, shu jumladan tranzaksiyalarni amalga oshirish, qoldiqlarni hisobga olish va h.k.
- Middle Office: savdoni boshqarish va mijozlarga yagona darcha tamoyili asosida xizmat koʻrsatish uchun operatsion CRM-platforma, shuningdek, kredit siklini toʻliq avtomatlashtirish va kuniga 25 mingtagacha arizani qayta ishlash imkoniyatiga ega kredit konveyeri;
- Tashqi integratsiyalar: SaaS/BaaS-xizmatlari, kollektorlik boshqaruvi tizimlari, low/no-code platformalar, skoring va antifrod uchun AI-yechimlar va h.k.
Bunday tizimni noldan ishlab chiqish kamida 1,5-2 yil vaqt oladi va inxaus dasturchilar jamoasini saqlab turish uchun taxminan 2 million dollar talab qiladi. Moslashuvchan IT-arxitekturani ishga tushirish xarajatlari va vaqtini qanday qilib yarim yilgacha qisqartirish mumkinligi haqida Aleksandr Sobolev Ready Bank'ning tayyor yechimlari misolida gapirib berdi. 2024-yildan boshlab Qozogʻiston, Oʻzbekiston va Qirgʻizistondagi moliya tashkilotlari undan toʻliq yoki modul shaklida foydalanmoqda va joriy etmoqda.
Ready Bank yuqorida sanab oʻtilgan barcha modullarni oʻz ichiga oladi va Qozogʻistondagi eng ommabop ABT – Colvir bilan integratsiya qilingan. Shu bilan birga, platformani boshqa bank tizimlari bilan integratsiya qilish 7 oydan bir yilgacha vaqtni oladi, bu baribir shunga oʻxshash yechimni noldan ishlab chiqishdan koʻra tezroqdir.
Shuningdek, Ready Bank white label-yechimlar modeli bilan ajralib turadi. U buyurtmachilarga mahsulot joriy etilgandan soʻng, obuna uchun qoʻshimcha xarajatlarsiz uni kompaniya ichida mustaqil rivojlantirish va qoʻllab-quvvatlash imkonini beradi.
«White label – bu mijozning asosiy ehtiyojlarini 70% ga yopadigan tayyor «quti». Qolgan 30% uning mahsulotga moslashtirilishini nazarda tutadi. Masalan, kimdadir bu avtokreditlash yoki lizing, boshqasida naqd pul krediti va h.k. Integratsiyadan soʻng hamkorlarimiz shaxsiy maʼlumotlarni saqlash va qayta ishlash boʻyicha barcha tartibga solish meʼyorlariga rioya qilgan holda, tajribali dasturchilar jamoasidan sinalgan modullarni oladilar. Natijada ular bozorga chiqish vaqtini 2,5 barobarga qisqartiradilar, bu esa ularga raqobatdosh ustunlik beradi. Shu bilan birga, har bir buyurtmachi qandaydir yangi insayt olib keladi va ularning fikr-mulohazalari bizga yangi funksionallikni joriy etishga yordam beradi», – deydi Aleksandr Sobolev.
Moslashtirilgan ABT, noldan IT-boʻlimlar va raqobatbardosh UX
Mitapning ikkinchi qismi ham yangi mahsulotlar taqdimotisiz oʻtmadi. Xalqaro ABT yetkazib beruvchisi Colvir oʻz tizimini MMTlar uchun moslashtirdi. Kompaniyaning akkaunt menejeri Timur Tlegenovning soʻzlariga koʻra, Qozogʻistonda yangi yechimni avtokreditlarga yoʻnaltirilgan MMT allaqachon joriy etmoqda.
Platforma funksionalligi qarz berish, hisob-kitob va kassa operatsiyalari, maʼlumotlar almashinuvi va boshqalar uchun zarur boʻlgan modullar toʻplamini oʻz ichiga oladi.
Solva Group CTO'si Sergey Klimov biznesni tezlashtirish uchun moslashuvchan amaliyotlarni joriy etish tajribasi bilan oʻrtoqlashdi. Bank kreditlashidan farqli oʻlaroq, MMT mahsulotlari yuqori raqobat tufayli doimiy moslashish va qayta qadoqlashni talab qiladi. Shu bilan birga, biznes va IT-boʻlinmalar oʻrtasida har doim ham aniq kommunikatsiya yoʻlga qoʻyilmagan, top-menejment esa koʻpincha ishlab chiqish jarayoniga jalb etilmaydi.
Bunday vaziyatda kompaniya resurslari qayerga va nima uchun sarflanayotganini tushunish maqsadida vazifalar beklogini shakllantirishda rahbariyatning bevosita ishtiroki yechim boʻlishi mumkin. Shuningdek, ekspert IT-boʻlimlarni strimlar boʻyicha ajratish, moslashuvchan ishlab chiqish metodologiyalari va kross-funksional jamoalarni joriy etish, texnik qarzga muntazam xizmat koʻrsatish, avtomatlashtirish va boshqalarning muhimligini taʼkidladi.
Maʼruzalar seriyasini Rocket Tech'ning Design Lead'i Mariya Shkunarskaya yakunladi. U nima uchun sifatli UX raqobatdosh ustunlikka aylanganini aytib berdi va fintex-loyihalarning oʻsishiga toʻsqinlik qiladigan 5 ta keng tarqalgan xatoni tahlil qildi.
Oʻyinchilar soni ortib, xizmatlar oʻrtasidagi farqlar kamayib borayotgan bir sharoitda, mahsulotlarning muvaffaqiyati koʻp jihatdan ulardan foydalanish tajribasiga bogʻliq. U xizmatlar interfeyslari, shuningdek, ularning biznes-logikasi bilan oʻzaro aloqadan shakllanadi. Mos ravishda, har bir tushunarsiz atama, ortiqcha qadam yoki jarayondagi kechikish arizalarning yoʻqotilishiga, texnik yordamga murojaat qilishga va mijozlarni yoʻqotishga olib keladi.
Mitap barcha spikerlar ishtirokidagi panelli munozara bilan yakunlandi, unda ekspertlar MMT bozorining asosiy chaqiriqlarini muhokama qildilar. Ayrim masalalar boʻyicha qarashlarning qutblanishiga qaramay, ishtirokchilar raqamli transformatsiya tezligi va raqamli yechimlarning qulayligi raqobat kurashida MMTlar muvaffaqiyatining asosiy mezonlariga aylangani borasida yakdil fikrga keldilar.
